Tác dụng của lá vối không chỉ dừng lại ở việc tạo nên thức uống thanh mát, quen thuộc trong đời sống người Việt mà còn được quan tâm bởi nhiều lợi ích tiềm năng đối với sức khỏe. Nhờ chứa các hợp chất tự nhiên như polyphenol, flavonoid và tanin, lá vối đang được nghiên cứu về khả năng chống oxy hóa, hỗ trợ tiêu hóa và điều hòa một số hoạt động chuyển hóa trong cơ thể.
Vậy uống nước lá vối có tác dụng gì và sử dụng thế nào để phát huy giá trị của loại thảo mộc dân dã này? Hãy cùng tìm hiểu ngay sau đây.
Tìm hiểu về cây vối và thành phần có trong lá vối
Cây vối có tên khoa học là Cleistocalyx operculatus (một số tài liệu phân loại sử dụng tên Syzygium nervosum), thuộc họ Sim (Myrtaceae). Đây là loại cây thân gỗ, thường sinh trưởng ở những vùng khí hậu nhiệt đới, phổ biến tại Việt Nam và một số quốc gia châu Á.
Cây vối có lá màu xanh, hình bầu dục, đầu lá hơi nhọn, mặt lá có những đường gân rõ ràng. Khi vò nhẹ, lá tỏa ra mùi thơm đặc trưng. Ngoài lá, nụ vối và vỏ cây cũng được sử dụng trong một số kinh nghiệm dân gian.
Theo tìm hiểu của silvertipgrill.com, tại Việt Nam, lá vối thường được thu hái, phơi hoặc ủ để làm trà. Nước lá vối có màu vàng nâu, hương thơm dịu, vị hơi đắng và chát nhẹ. Thức uống này thường xuất hiện trong bữa cơm gia đình, đặc biệt ở các vùng nông thôn Bắc Bộ.
Xét về thành phần hóa học, lá vối chứa một số nhóm hợp chất có hoạt tính sinh học như:
-
Polyphenol: Nhóm hợp chất thực vật được quan tâm nhờ khả năng chống oxy hóa.
-
Flavonoid: Có tiềm năng tham gia vào các hoạt động chống oxy hóa và điều hòa một số phản ứng sinh học.
-
Tanin: Tạo nên vị chát đặc trưng của lá, đồng thời có một số hoạt tính sinh học được nghiên cứu.
-
Các hợp chất tự nhiên khác: Bao gồm một số hợp chất triterpenoid và thành phần thứ cấp có nguồn gốc thực vật.
Những thành phần này là cơ sở để các nhà khoa học tiếp tục nghiên cứu về công dụng của lá vối và tiềm năng ứng dụng của loại thảo mộc này trong chăm sóc sức khỏe.
Tác dụng của lá vối đối với sức khỏe
Từ kinh nghiệm sử dụng trong dân gian đến những nghiên cứu dược liệu hiện đại, lá vối ngày càng nhận được sự quan tâm. Vậy uống nước lá vối có tác dụng gì và những lợi ích nào đã được các nghiên cứu bước đầu ghi nhận? Dưới đây là 7 công dụng nổi bật thường được nhắc đến.
Hỗ trợ hệ tiêu hóa
Một trong những tác dụng của lá vối được nhiều người biết đến là hỗ trợ hoạt động tiêu hóa. Trong đời sống truyền thống, nước lá vối thường được sử dụng sau bữa ăn, nhất là khi ăn những món nhiều đạm hoặc chất béo.
Theo kinh nghiệm dân gian, thức uống này giúp tạo cảm giác dễ chịu ở bụng, hỗ trợ tiêu cơm và giảm cảm giác đầy bụng sau khi ăn.
Một số hợp chất tự nhiên trong lá vối cũng đang được nghiên cứu về hoạt tính kháng khuẩn và khả năng tác động đến các enzyme tiêu hóa. Tuy nhiên, những kết quả này chủ yếu đến từ nghiên cứu trong phòng thí nghiệm, chưa đủ cơ sở để khẳng định nước lá vối có thể điều trị các bệnh lý đường tiêu hóa.
Vì vậy, có thể xem nước lá vối là một thức uống thảo mộc bổ sung trong chế độ sinh hoạt, không phải phương pháp thay thế thuốc điều trị viêm loét dạ dày, tiêu chảy hay các bệnh đường ruột.
Có tiềm năng chống oxy hóa
Cơ thể thường xuyên chịu tác động của các gốc tự do được hình thành trong quá trình chuyển hóa và từ những yếu tố bên ngoài như ô nhiễm môi trường, khói thuốc hay tia cực tím.
Khi lượng gốc tự do vượt quá khả năng kiểm soát của hệ thống chống oxy hóa, tình trạng stress oxy hóa có thể xuất hiện và góp phần thúc đẩy tổn thương tế bào.
Lá vối chứa các hợp chất polyphenol và flavonoid – những thành phần thực vật được quan tâm nhờ hoạt tính chống oxy hóa. Các nghiên cứu về dịch chiết lá vối cho thấy một số phân đoạn có khả năng thể hiện hoạt tính này trong điều kiện thí nghiệm.
Đây là cơ sở khoa học ban đầu để tìm hiểu sâu hơn về lợi ích của lá vối đối với sức khỏe. Tuy nhiên, cần phân biệt hoạt tính chống oxy hóa của dịch chiết trong phòng thí nghiệm với hiệu quả thực tế khi uống nước lá vối. Hiện chưa có đủ bằng chứng lâm sàng để khẳng định thức uống này có thể ngăn ngừa hoặc điều trị các bệnh do stress oxy hóa.
Hỗ trợ điều hòa đường huyết
Khả năng hỗ trợ điều hòa đường huyết là một hướng nghiên cứu đáng chú ý khi tìm hiểu tác dụng của lá vối.
Một số nghiên cứu thực nghiệm đã khảo sát ảnh hưởng của cao chiết lá vối đối với quá trình chuyển hóa glucose. Đáng chú ý, đề tài nghiên cứu của Trung tâm Sâm và Dược liệu TP.HCM được nghiệm thu năm 2020 cho thấy cao chiết nước và cao chiết ethanol 50% từ lá vối có biểu hiện hỗ trợ điều hòa đường huyết trên mô hình chuột thí nghiệm.
Kết quả cũng cho thấy hiệu quả của cao chiết ethanol 50% có sự khác biệt so với cao chiết nước trong một số mô hình khảo sát.
Tuy nhiên, đây mới là kết quả nghiên cứu trên động vật, chưa thể suy rộng thành tác dụng điều trị bệnh tiểu đường ở người. Người mắc bệnh tiểu đường không nên tự ý uống nước lá vối với mục đích thay thế thuốc hoặc điều chỉnh liều insulin và thuốc hạ đường huyết.
Có tiềm năng hỗ trợ kiểm soát acid uric
Acid uric là sản phẩm cuối cùng của quá trình chuyển hóa purin trong cơ thể. Khi nồng độ chất này tăng cao và kéo dài, các tinh thể urat có thể lắng đọng tại khớp, gây ra bệnh gout.
Trong y học dân gian, lá vối và nụ vối thường được sử dụng như những loại trà thảo mộc có tác dụng hỗ trợ thanh nhiệt, lợi tiểu. Đây cũng là lý do nhiều người quan tâm đến khả năng hỗ trợ kiểm soát acid uric của loại lá này.
Một nghiên cứu do Trung tâm Sâm và Dược liệu TP.HCM thực hiện đã khảo sát tác động của cao chiết lá vối trên mô hình chuột bị gây tăng acid uric máu. Kết quả bước đầu ghi nhận cả cao chiết nước và cao chiết ethanol 50% đều thể hiện tác dụng hạ acid uric trong mô hình thực nghiệm.
Dù vậy, kết quả này chưa chứng minh nước lá vối có thể làm giảm acid uric ở người hoặc điều trị bệnh gout. Người mắc gout vẫn cần tuân thủ chế độ ăn uống, theo dõi chỉ số acid uric và sử dụng thuốc theo chỉ định của bác sĩ.
Có tiềm năng kháng khuẩn
Một số hợp chất thực vật trong lá vối được nghiên cứu về khả năng ức chế sự phát triển của vi sinh vật.
Đặc biệt, nghiên cứu công bố năm 2024 trên tạp chí khoa học quốc tế đã khảo sát thành phần hóa học và hoạt tính sinh học của các phân đoạn chiết xuất từ lá và nụ vối. Kết quả cho thấy một số phân đoạn có hoạt tính kháng khuẩn, trong đó có khả năng tác động đến vi khuẩn Helicobacter pylori – tác nhân có liên quan đến bệnh viêm loét dạ dày.
Những phát hiện này mở ra hướng nghiên cứu tiềm năng về các hợp chất tự nhiên trong cây vối.
Tuy nhiên, hoạt tính kháng khuẩn của dịch chiết trong phòng thí nghiệm không đồng nghĩa với việc uống nước lá vối có thể tiêu diệt vi khuẩn gây bệnh trong cơ thể. Người nhiễm vi khuẩn HP cần được thăm khám và điều trị theo phác đồ y khoa phù hợp.
Hỗ trợ chăm sóc sức khỏe làn da
Trong kinh nghiệm dân gian, lá vối còn được sử dụng ngoài da để hỗ trợ vệ sinh những vùng da có mụn nhọt hoặc tổn thương nhẹ.
Một số hợp chất tự nhiên trong lá vối được quan tâm nhờ đặc tính kháng khuẩn và chống oxy hóa. Đây là cơ sở để tìm hiểu thêm về tiềm năng ứng dụng của loại lá này trong chăm sóc da.
Dẫu vậy, chưa có đủ bằng chứng lâm sàng để xác nhận nước lá vối có khả năng điều trị mụn, viêm da hoặc các bệnh nhiễm trùng da. Việc tự ý đắp lá, dùng nước lá chưa được xử lý vệ sinh lên vết thương hở có thể làm tăng nguy cơ kích ứng hoặc nhiễm khuẩn.
Nếu gặp tình trạng viêm da kéo dài, mụn nhọt sưng đau hoặc vết thương có dấu hiệu nhiễm trùng, bạn nên tìm đến cơ sở y tế để được tư vấn.
Bổ sung thức uống thảo mộc cho cơ thể
Bên cạnh những hoạt tính sinh học đang được nghiên cứu, một công dụng của lá vối thiết thực là có thể được sử dụng làm thức uống hằng ngày.
Nước lá vối có hương thơm tự nhiên, vị thanh, không chứa caffeine đáng kể như trà xanh hay trà đen. Khi không thêm đường, đây có thể là một lựa chọn đồ uống không đường, góp phần đa dạng hóa thói quen bổ sung nước.
Trong những ngày hè nóng nực, một ấm nước vối để nguội mang đến cảm giác dễ uống, gần gũi và thân thuộc. Đó cũng là nét đẹp trong văn hóa ẩm thực truyền thống của người Việt.
Tuy nhiên, nước lá vối không thể thay thế hoàn toàn nước lọc và không nên được xem là thức uống có khả năng giải độc cơ thể hay chữa bệnh.
Cách nấu nước lá vối đúng cách tại nhà
Để giữ được hương thơm tự nhiên và tạo ra thức uống dễ uống, bạn có thể sử dụng lá vối tươi hoặc lá vối khô.
Cách nấu nước lá vối tươi
Lá vối tươi thường có hương thơm đặc trưng, vị hơi chát và màu nước khá dịu.
Nguyên liệu:
-
Một nắm lá vối tươi.
-
Khoảng 1,5 – 2 lít nước sạch.
Cách thực hiện:
- Bước 1: Chọn những lá vối tươi, không bị sâu bệnh, úa vàng hoặc có dấu hiệu nấm mốc.
- Bước 2: Rửa lá nhiều lần dưới vòi nước sạch để loại bỏ bụi bẩn và tạp chất.
- Bước 3: Vò nhẹ lá để giải phóng hương thơm tự nhiên, sau đó cho vào nồi nước.
- Bước 4: Đun sôi trong khoảng 5 – 10 phút, sau đó tắt bếp và để nguội bớt.
- Bước 5: Lọc bỏ phần lá, lấy nước uống. Có thể sử dụng khi còn ấm hoặc để nguội tùy sở thích.
Cách nấu nước lá vối khô
Lá vối khô thường được sử dụng để nấu nước uống vì thuận tiện trong việc bảo quản và sử dụng lâu dài.
Nguyên liệu:
-
Khoảng 10 – 15g lá vối khô.
-
1,5 – 2 lít nước sạch.
Cách thực hiện:
- Bước 1: Kiểm tra lá vối khô, loại bỏ những phần có dấu hiệu ẩm mốc, đổi màu hoặc có mùi lạ.
- Bước 2: Tráng nhanh lá với nước sạch để loại bỏ bụi bẩn.
- Bước 3: Cho lá vào nồi, thêm nước và đun sôi trong khoảng 5 – 10 phút.
- Bước 4: Tắt bếp, chờ nước nguội bớt rồi lọc lấy phần nước.
- Bước 5: Sử dụng trong ngày, không nên để nước quá lâu ở nhiệt độ phòng.
Lưu ý: Lượng nguyên liệu trên chỉ mang tính tham khảo cho cách pha chế thức uống thông thường, chưa phải liều dùng điều trị được xác lập bằng nghiên cứu lâm sàng.
Những lưu ý khi sử dụng lá vối
Mặc dù là loại thức uống quen thuộc, việc sử dụng lá vối vẫn cần có sự điều độ. Một số lưu ý dưới đây sẽ giúp bạn chủ động hơn trong quá trình sử dụng và tận dụng những lợi ích của lá vối đối với sức khỏe một cách phù hợp.
-
Không uống thay thế hoàn toàn nước lọc: Nước lá vối chỉ nên là thức uống bổ sung, không thay thế nhu cầu nước hằng ngày của cơ thể.
-
Không nên uống quá đặc: Nước được nấu quá đậm có thể gây khó chịu ở đường tiêu hóa đối với một số người. Hiện chưa có liều dùng tối ưu được xác lập cho mục đích sử dụng lâu dài.
-
Ưu tiên nguyên liệu sạch: Chọn lá có nguồn gốc rõ ràng, không bị nấm mốc, không tồn dư hóa chất bảo vệ thực vật.
-
Không lạm dụng khi bụng đói: Nếu cơ thể nhạy cảm với các loại đồ uống có vị chát, bạn nên tránh uống nước lá vối quá đặc khi chưa ăn gì.
-
Thận trọng khi đang sử dụng thuốc: Người mắc bệnh tiểu đường, gout, bệnh thận hoặc đang dùng thuốc điều trị dài ngày nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng thường xuyên.
-
Phụ nữ mang thai và cho con bú: Do còn thiếu dữ liệu về độ an toàn khi sử dụng với lượng lớn hoặc dùng kéo dài, nhóm đối tượng này nên tham khảo ý kiến nhân viên y tế trước khi dùng như một loại trà thảo mộc thường xuyên.
Đặc biệt, người đang điều trị bệnh không nên tự ý ngừng thuốc hoặc thay đổi phác đồ chỉ vì tin rằng lá vối có thể hỗ trợ kiểm soát đường huyết, acid uric hay các vấn đề sức khỏe khác.
Lời kết
Hiểu đúng tác dụng của lá vối cũng như công dụng của lá vối sẽ giúp chúng ta trân trọng hơn giá trị của những loại thảo mộc quen thuộc, đồng thời biết cách sử dụng chúng một cách khoa học và phù hợp. Một ấm nước vối thơm có thể làm phong phú thêm nếp sinh hoạt thường ngày, nhưng chăm sóc sức khỏe bền vững vẫn cần bắt đầu từ chế độ dinh dưỡng cân bằng, vận động hợp lý và thăm khám y tế khi cần thiết.
Đừng quên theo dõi chuyên mục Tin tức để cập nhật thêm những kiến thức hữu ích về sức khỏe, đời sống và các loại thảo mộc quen thuộc quanh ta